Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Fikret İşbilir, okul döneminde çocuk sağlığını desteklemek için tek bir besine, vitamine veya takviyeye odaklanmak yerine uyku, beslenme, hijyen ve günlük yaşam alışkanlıklarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
SIK HASTALANAN ÇOCUKLARDA BAĞIŞIKLIK ZAYIFLIĞI GERÇEĞİ
Okul ortamı, çocukların çok sayıda kişiyle yakın temas ettiği alanlardan biri. Sınıflar, okul servisleri, yemekhaneler ve ortak kullanılan eşyalar özellikle solunum yolu ve bazı gastrointestinal enfeksiyonların bulaşmasını kolaylaştırabiliyor. El hijyeni, solunum hijyeni ve ortamların uygun şekilde havalandırılması bu nedenle okul döneminde önem kazanıyor.
Uzm. Dr. Fikret İşbilir, “Okula dönüşle birlikte çocuğun temas ettiği kişi sayısı ve kapalı ortamlarda geçirdiği süre artabiliyor. Bu nedenle özellikle solunum yolu enfeksiyonlarıyla karşılaşmak mümkün. Çocuğun sık hastalanmasını doğrudan ‘bağışıklığı çok zayıf’ şeklinde yorumlamak her zaman doğru değildir. Hastalıkların sıklığı, süresi, şiddeti ve çocuğun genel sağlık durumu birlikte değerlendirilmelidir.” diyor.
HER BURUN AKINTISI “BAĞIŞIKLIK DÜŞTÜ” ANLAMINA GELMİYOR
Ebeveynlerin okul döneminde en sık yaptığı değerlendirmelerden biri, art arda geçirilen enfeksiyonları bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla ilişkilendirmek oluyor. Çocukların özellikle okul ortamında farklı virüslerle daha sık karşılaşması da enfeksiyon sıklığının artmasında rol oynayabiliyor.
Burada önemli olan yalnızca “Çocuğum kaç kez hastalandı?” sorusu değil. Enfeksiyonların olağandan uzun sürmesi, ağır seyretmesi, tekrarlayan ciddi enfeksiyonların görülmesi, büyüme-gelişmenin etkilenmesi veya başka dikkat çekici bulguların eşlik etmesi durumunda çocuk sağlığı ve hastalıkları hekimi tarafından değerlendirme gerekebilir.
BAĞIŞIKLIK İÇİN TEK BİR “MUCİZE BESİN” YOK
Okulların açılmasıyla birlikte “Çocuğumun bağışıklığını nasıl güçlendirebilirim?” sorusu yeniden gündeme geliyor. Ancak bağışıklık sistemini tek başına güçlendirdiği veya çocuğu hastalıklardan koruduğu söylenebilecek özel bir besinden söz etmek doğru değil.
Çocuğun yaşına ve gereksinimlerine uygun, yeterli ve dengeli beslenmesi; sebze ve meyveler, protein kaynakları, süt ve süt ürünleri ya da uygun alternatifleri ve tam tahıllar gibi farklı besin gruplarının günlük beslenmede yer alması önem taşıyor.
Uzm. Dr. Fikret İşbilir, “Çocuk beslenmesinde amaç belirli bir yiyeceği ‘bağışıklık besini’ haline getirmek değil, çeşitliliği ve dengeyi sağlamaktır. Kahvaltı ve diğer ana öğünlerin düzenli olması, çocuğun gün içerisindeki besin gereksinimlerinin karşılanmasına katkı sağlar.” ifadelerini kullanıyor.
“HANGİ VİTAMİNİ VEREYİM?” SORUSU HER ÇOCUK İÇİN AYNI YANITA SAHİP DEĞİL
Okula dönüş döneminde vitamin şurupları, multivitaminler ve çeşitli gıda takviyelerine yönelik ilgi de artabiliyor. Ancak sağlıklı ve dengeli beslenen çocukların çoğunda rutin olarak ek vitamin veya mineral takviyesi gerekli olmayabilir. Takviye gereksinimi; çocuğun yaşı, beslenme biçimi, sağlık durumu, kullanılan ilaçlar ve varsa saptanmış eksikliklere göre değişebilir.
Vitamin ve minerallerin gereğinden fazla alınmasının da zararsız olmadığına dikkat çeken Uzm. Dr. Fikret İşbilir, “Bir ürünün vitamin veya mineral içermesi, her çocuk için gerekli olduğu anlamına gelmez. Özellikle birden fazla ürünün birlikte kullanılması gereksiz veya fazla alıma yol açabilir. Takviye kullanımı çocuğun bireysel gereksinimleri değerlendirilerek planlanmalıdır.” diyor.
D vitamini, demir veya diğer mikrobesinlerle ilgili değerlendirmelerde ise her çocuk için otomatik olarak aynı tetkiklerin yapılması gerektiği şeklinde bir yaklaşım doğru değildir. Hekim; çocuğun öyküsü, beslenme düzeni, büyüme-gelişmesi, fizik muayene bulguları ve gerekli gördüğü durumlarda laboratuvar incelemelerine göre değerlendirme yapabilir.
UYKU DÜZENİ OKULA UYUMUN ÖNEMLİ BİR PARÇASI
Yaz tatilinde geç yatıp geç kalkmaya alışan çocukların okul döneminde birden erken saatlerde uyanması uyku süresinin azalmasına neden olabiliyor. Yeterli uyku; çocukların fiziksel ve zihinsel sağlığı, dikkat, öğrenme ve günlük işlevleri açısından önem taşıyor.
Uyku gereksinimi yaşa göre değişiyor. Genel önerilere göre 6-12 yaş arasındaki çocukların günlük 9-12 saat, 13-18 yaş arasındaki gençlerin ise 8-10 saat uyuması öneriliyor.
Okul başladıktan sonra yalnızca yatış saatini erkene çekmek yerine düzenli bir uyku rutini oluşturulması önem taşıyor. Her gün benzer saatlerde yatıp kalkmak ve yatmadan önce sakin bir rutin oluşturmak uyku düzeninin yeniden kurulmasına yardımcı olabilir.
EKRANLAR YATMADAN ÖNCE DEVREDEN ÇIKMALI
Telefon, tablet, bilgisayar ve televizyon kullanımının gece saatlerine uzaması uykuya geçişi zorlaştırabiliyor. Bu nedenle çocukların yatmadan en az bir saat önce ekran kullanımını sonlandırması ve mümkünse elektronik cihazların yatak odasının dışında tutulması öneriliyor.
Uzm. Dr. Fikret İşbilir, “Okul döneminde uyku düzenini oluştururken yalnızca ‘erken yat’ demek çoğu zaman yeterli değildir. Akşam rutinini de buna göre düzenlemek gerekir. Ekran kullanımının sınırlandırılması ve her gece benzer bir uyku hazırlığı yapılması çocuğun yeni düzene uyumunu kolaylaştırabilir.” şeklinde konuşuyor.
EL YIKAMA KÜÇÜK AMA ETKİLİ BİR ALIŞKANLIK
Okul çağındaki çocuklara kazandırılabilecek en temel koruyucu sağlık alışkanlıklarından biri doğru el yıkama. Özellikle tuvalet sonrasında, yemeklerden önce, burun temizliği, öksürme veya hapşırma sonrasında ellerin sabun ve suyla yıkanması enfeksiyon etkenlerinin yayılımının azaltılmasına yardımcı oluyor.
Öksürürken veya hapşırırken ağız ve burnun mendille, mendil bulunmadığında ise dirseğin iç kısmıyla kapatılması da çocuklara erken yaşta öğretilebilecek temel solunum hijyeni davranışları arasında bulunuyor.
AMAÇ ÇOCUĞU “HİÇ HASTALANMAYACAK” HALE GETİRMEK DEĞİL
Okula dönüş döneminde ailelerin çocuklarını hastalıklardan tamamen koruyabilecek tek bir ürün veya yöntem araması gerçekçi bir beklenti oluşturabiliyor. Bunun yerine yeterli ve dengeli beslenme, yaşına uygun uyku, fiziksel aktivite, el ve solunum hijyeni ile rutin sağlık kontrollerinin birlikte ele alınması gerekiyor.
Uzm. Dr. Fikret İşbilir sözlerini şöyle tamamlıyor: “Okula başlayan bir çocuğun zaman zaman enfeksiyon geçirmesi tek başına bağışıklık sistemiyle ilgili bir problem olduğunu göstermez. Ailelerin vitamin veya takviyelerle hastalıkları tamamen önlemeye çalışmak yerine çocuğun genel sağlık alışkanlıklarına odaklanması daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Sık tekrarlayan, uzun süren veya ağır seyreden enfeksiyonlarda ise durumun çocuk sağlığı ve hastalıkları hekimi tarafından değerlendirilmesi önemlidir.”
