banner156

23.02.2021, 22:30

Nizamü’l-Mülk (Siyaset[nâme]) I

Siyasetin herkese açık olması, liyakatin istihdamını zora sokar.

Siyaset haddini, hududunu, yerini, mevkiini, mevziini bilmeyenler yüzünden yoğun bir ilgi merkezi hâline gelir.

Siyasette olması gereken işler, kurumsal işleyişte olmaya başlar. Siyasetin kavramları adalet, eğitim, sağlık gibi her alana uygulanır ve siyaset derinliği olan bir şey olmaktan çıkar. Her şey siyasetin konusu hâline gelir ve siyaset eksenli bir sosyoloji doğar. Siyaset, her şeyi kendine raptiyeledikçe yağcılık, iltimas, adamcılık ve liyakatsizlik kurumsallaşır. Siyasetin dışındaki tüm gelişmeler kaçırılır, hatta önemsiz hâle gelir...

Oysa siyaset, hem bilimdir hem de sanat.

Fârâbî’ye göre hem bilim, hem sanat, hem de bilgeliktir. Onun bu tespitinden anlıyoruz ki, siyasetin düşünce insanı olmayı gerektiren bir hususiyeti de vardır. Bu hususiyeti görmek için Türk siyasi tarihine bakmamız gerekir...

Bu vasıflara sahip isimlerden biri vezir-i maderzad (doğuştan vezir) olarak anılan bilge vezir Nizamü’l-Mülk’tür. Nizamü’l-Mülk, vezir olduğu 1063’ten, şehit edildiği 1092 yılına kadar Büyük Selçuklu Devleti’ne, tam bir dirayet ve adaletle hizmet etti. Görevli olduğu için katılamadığı Malazgirt Meydan Savaşı dışındaki bütün Selçuklu fetihlerinde bulundu. Sultan Alpaslan’ın ölümünden sonra Melikşah’ın tahta geçmesini sağlayıp, düzen ve asayişin korunmasını sağladı. Sultan Melikşah’a başkaldıran Selçuklu prenslerini kontrol altına aldı. Nizamü’l-Mülk’ün yetenekleri ve adaletli yönetimi sayesinde, Sultan Melikşah devri Büyük Selçuklu Devleti’nin en parlak dönemini olarak kabul edilir. Onun devrinde devletin sınırları Kâşgar’dan Boğaz içine, Ege kıyılarına ve Kafkaslar’dan Yemen’e kadar uzanıyordu. Melikşah’ın devrinde hüküm süren adâlet istikrar, emniyet ve güvendi.

Nizamü’l-Mülk Büyük Selçuklu Devleti’ne; idarî, adlî, askerî, ekonomik, toplumsal ve kültürel alanlarda pek çok yenilik ve değişiklikler getirdi. Sarayı, merkezî hükümeti, mahkemeleri, toprak sistemini sağlam kurallar üzerine oturtarak düzenledi. Uygulamaya koyduğu yeni sistemler, Selçuklu dönemi ve sonrasında bütün Türk-İslâm devletlerinde uygulanmaya devam etti. Döneminde Ehl-i sünnete muhalif hareketlerin giderek yaygınlaşması nedeniyle İslâm dünyasında ortaya çıkan karışıklıkların giderilmesi amacı ile Bağdat, Belh, Nişabur, Herat, İsfahan, Basra ve Musul gibi yerlerde, kendi unvanı ile anılan Nizamiye Medreseleri’ni kurdurdu. Nizamü’l-Mülk, Nizâmiye Medreselerini kurmak ve Sünnî âlimleri teşvik edip desteklemek suretiyle; Sünnîliği Şiiliğin ve özellikle İsmâilî fırkasının davet faaliyetlerine mukavemet edebilecek şekilde tahkim ve temkin etti. Ehl-i sünnet âlimler ve devlet kademelerinde görev alabilecek nitelikli bir idareci sınıfı yetiştirmeyi amaçladı. Döneminde Ehl-i sünnete muhalif hareketlerin giderek yaygınlaşması nedeniyle İslâm dünyasında ortaya çıkan karışıklıkların giderilmesinde bu medreselerinin çok büyük yararı olmuştur.

Nizamü’l-Mülk’ün Selçuk Devleti’nin kuruluşunda, işleyişinde ve gelişmesinde büyük rolü vardır. Bütün düzenleme ve değişiklikleri inceleyen, devlet yönetiminde kendi görüşlerini, çalışmalarını ve bunların gerekçelerini gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla Melikşahın isteğiyle yazdığı “Siyeru’l-mülk” (Siyasetname, 1087-92) adlı eseri, bugün bile siyaset bilimiyle uğraşanların el kitapları arasındadır. “Siyasetname”de Türk-İslâm devletlerinin yönetsel, malî, siyasî, askerî, toplumsal ve kültürel yönleri incelenmiştir.

Nizamü’l-Mülk’e göre; din ve padişahlık kardeş gibidirler. Memlekette ne zaman bir karışıklık olsa, dinde de bozulmalar olur; kötü din sahipleri baş gösterirler. Ne zaman ki din bozulur, memleket de karışır, fesatçılar kuvvetlenirler, padişahı güçsüz bırakırlar. Memlekette olup biteni bilmek padişahın görevidir. Yoksa gaflete ve zulme kalkışırlar. Eğer padişah bunu biliyor da çaresine bakmıyorsa, tıpkı onlar gibi zalimdir ve eğer bilmiyorsa gaflete düşmüştür; tembel ve cahildir. Bir hükümdarın halkına vereceği en büyük ihsan adalettir. Hiçbir memleket zulüm ile yaşayamaz. Nizamü’l-Mülk Nizamiye Medreselerini kurarak İslam dünyasında İmam-ı Gazali gibi bir din bilgini Ömer Hayyam gibi bir şair vb. gibi zamanın çok önemli aydınlarını kendi kurduğu medreselerde istihdam ederek Sünni İslam toplumunun kurumsallaşması yanında Türk-İslam felsefesinin şekillenmesini de sağlamıştır.

Nizamü’l-Mülk; ikta sisteminin kurucusudur. Öğrencilere sağlanan yurt ve burs hizmetlerini bulan kişidir. Türk devletlerinde ilk kez gelir-gider raporlarını hazırlatan yöneticidir. Dünyadaki ilk istihbarat teşkilatının kurucusudur. Türklerin devlet yapısına kattığı yeniliklerle, bir cihan imparatorluğu durumuna gelen Osmanlı İmparatorluğu’nun kurulmasına yol açanlardan biri olmuştur. Dünya tarihinin gelmiş geçmiş en büyük devlet adamlarından biri olarak kabul edilir.

Devam edecek…………

Yorumlar (0)
banner143
banner165
16
açık
Namaz Vakti 13 Nisan 2021
İmsak 04:39
Güneş 06:03
Öğle 12:47
İkindi 16:26
Akşam 19:21
Yatsı 20:39
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 32 70
2. Fenerbahçe 33 66
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 33 58
5. Alanyaspor 33 52
6. Gaziantep FK 32 50
7. Hatayspor 32 49
8. Karagümrük 33 49
9. Sivasspor 32 47
10. Göztepe 33 46
11. Antalyaspor 33 42
12. Konyaspor 32 40
13. Ankaragücü 32 36
14. Rizespor 32 36
15. Kasımpaşa 33 36
16. Malatyaspor 32 34
17. Başakşehir 32 33
18. Kayserispor 32 33
19. Gençlerbirliği 32 31
20. Erzurumspor 33 28
21. Denizlispor 32 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 29 60
2. Samsunspor 29 57
3. Adana Demirspor 29 55
4. Altay 29 53
5. Altınordu 29 52
6. İstanbulspor 29 51
7. Ankara Keçiörengücü 29 49
8. Ümraniye 29 41
9. Tuzlaspor 29 41
10. Bursaspor 29 40
11. Bandırmaspor 29 39
12. Boluspor 29 35
13. Balıkesirspor 29 32
14. Adanaspor 29 31
15. Menemenspor 29 30
16. Akhisar Bld.Spor 29 25
17. Ankaraspor 29 22
18. Eskişehirspor 29 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 31 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 31 49
8. Everton 30 48
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Brighton 31 33
16. Burnley 31 33
17. Newcastle 31 32
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 31 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 30 61
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 30 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23

Gelişmelerden Haberdar Olun

@