Damar tıkanıklığının temelinde damar duvarının zaman içinde bozulması, kolesterol birikimi ve damar sertliği gibi mekanizmaların bulunduğu biliniyor. Yaş, sigara kullanımı, diyabet ve yüksek tansiyon gibi faktörler de bu süreci hızlandırabiliyor. Ancak Acıbadem Üniversitesi’nin çalışması, damar tıkanıklığına ilişkin önemli bir soruyu gündeme taşıyor: Aterom plaklarının oluşumunda mikroorganizmaların da rolü olabilir mi? Eğer bu ilişkinin varlığı ve mekanizması kanıtlanabilirse, gelecekte kalp krizi, inme ve damar tıkanıklığı gibi hastalıkların tedavisinde antibiyotikler kullanılarak tamamen farklı bir tedavi yaklaşımının kapısı açılabilir.
DAMARLARI TIKAYAN PLAKLARDA, PARAZİT DNA’SINA RASTLANDI
Araştırmayla ilgili ayrıntıları anlatan Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, “Damar tıkanıklığı yıllardır büyük ölçüde damar sertliği ve kolesterol birikimi üzerinden açıklanıyor. Ancak biz şu soruyu sorduk: Acaba damarları tıkayan aterom plaklarının oluşumunda mikroorganizmaların da bir rolü olabilir mi? Daha önce bazı mikroorganizmaların damar hastalıklarıyla ilişkili olabileceği öne sürülmüştü. Örneğin mide ülserleriyle ilişkilendirilen Helicobacter pylori ile bazı solunum yolu enfeksiyonlarına neden olan Chlamydia pneumoniae bakterisinin damar sertliği ve damar tıkanıklığındaki olası rolü araştırılmıştı. Ancak bugüne kadar bu mikroorganizmaların damar tıkanıklığının doğrudan nedeni olduğunu ortaya koyan kesin bir kanıt elde edilemedi.
Acıbadem Üniversitesi ekibi olarak bu soruya farklı bir yöntemle yanıt aradık. Araştırma kapsamında Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi’nden Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Ahmet Karabulut ve ekibi ile birlikte çalıştık ve damar tıkanıklığı nedeniyle ameliyat veya girişimsel işlemler sırasında çıkarılan aterom plaklarını inceledik. Bu dokuların tüm DNA’sını analiz ederek özellikle mikrobiyal DNA üzerinde yoğunlaştık. Ve sonuç olarak büyük bir sürprizle karşılaştık. 20 örneğin 8’inde, yani neredeyse yarısında Toxoplasma gondii parazitinin DNA’sına rastladık. İncelediğimiz örneklerde başka bir mikroorganizmaya ait DNA’ya rastlamadık” şeklinde konuşuyor.
Araştırma sonuçlarının dikkat çekici olduğunu söyleyen Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, “Ancak parazitin DNA’sını bulmuş olmamız, tek başına bu parazitin damar tıkanıklığına neden olduğunu kanıtlamıyor. Şimdi asıl soruya yanıt arıyoruz: Bu parazit gerçekten damarda canlı olarak bulunuyor ve çoğalıyor mu? Bunu kanıtlarsak gelecekte basit bir antibiyotik tedavisiyle damar tıkanıklıkları engellenebilir, kalp krizi, felç gibi sıkıntılar da önlenebilir” diyor.
BU PARAZİT TOPLUMDA ÇOK YAYGIN
Toxoplasma gondii, toplumda oldukça yaygın görülen bir parazit. İnsanlara çoğunlukla yeterince pişirilmemiş et, kontamine su veya uygun şekilde temizlenmemiş gıdalar yoluyla bulaşabiliyor. Enfeksiyon sonrasında vücudun çeşitli dokularında uzun süre kalabiliyor. Toplumun önemli bir bölümünün yaşamının bir döneminde bu parazitle karşılaştığı ve buna karşı antikor geliştirdiği biliniyor. Ancak araştırmacıların üzerinde durduğu nokta, parazitin aterom plağında bulunmasının ne anlama geldiği. Acaba parazit, damar plağının büyümesine katkı sağlıyor mu?
TÜBİTAK tarafından da desteklenmesi kabul edilen proje kapsamında deneysel çalışmalar yürütülecek. Araştırmacılar, aterom plaklarında bulunan parazitin canlılığını ve çoğalma kapasitesini araştıracak. Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, “Eğer parazitin, aterom plağında canlı olduğunu gösterebilir ve burada çoğaldığını ortaya koyabilirsek, bunun yalnızca geçmişten kalmış bir DNA parçası olmadığını, aktif bir enfeksiyon etkeni olabileceğini daha güçlü biçimde ortaya koyabiliriz” diyor.
PLAĞIN BÜYÜMESİNİ DURDURMAK BİLE BÜYÜK BİR KAZANIM
Damar tıkanıklığında yalnızca mevcut darlığın derecesi değil, plağın zaman içinde büyümesi ve damarı daha fazla daraltması da büyük önem taşıyor. Bu nedenle gelecekte geliştirilecek bir tedavinin plağı tamamen ortadan kaldırmasından ziyade büyümesini durdurması dahi önemli bir klinik fayda sağlayabilir. Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, olası tedavi yaklaşımının önemini şöyle anlatıyor: “Damarın yüzde 50 oranında tıkalı olduğunu düşünelim. Eğer bir tedaviyle bu plağın büyümesini durdurabiliyorsak, bu bile önemli bir kazanım olabilir. Çünkü plağın ilerlemesini engellemek, damarın daha ileri düzeyde tıkanmasını ve buna bağlı kalp krizi veya inme riskinin artmasını önlemeye katkı sağlayabilir.”
Bu nedenle araştırmacılar, gelecekte yalnızca kalp damarlarındaki değil, beyne kan taşıyan şah damarı gibi damarlardaki aterom plaklarında da benzer mekanizmaların araştırılabileceğine dikkat çekiyor.
KALP KRİZİ VE İNMEDE YENİ BİR TEDAVİ KAPISI AÇILABİLİR
Kalp-damar hastalıklarının dünya genelindeki yaygınlığı göz önüne alındığında, damar tıkanıklığının oluşum mekanizmasına ilişkin yeni bulgular büyük önem taşıyor. Acıbadem Üniversitesi’nde yürütülen çalışma da bu hastalıkların oluşumunda enfeksiyonların olası rolüne ilişkin yeni bir araştırma alanı ortaya koyuyor.
Çalışmanın yaklaşık 1-1,5 yıl içinde sonuçlanması bekleniyor.
Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, bu noktada çalışmanın henüz araştırma aşamasında olduğunun altını çizerek, “Şu anda elimizde umut verici bir bulgu var; ancak bu bulgunun tedaviye dönüşebilmesi için önümüzde kat edilmesi gereken önemli bir bilimsel yol bulunuyor” diyor. Çalışma, henüz klinik uygulamaya dönüşmüş bir tedavi sunmasa da, kalp-damar hastalıklarının nedenlerini anlamak ve gelecekte yeni tedavi yöntemleri geliştirmek açısından umut vaat eden önemli bir araştırma olarak öne çıkıyor.
